Dünyanın topyekun bir savaşın içinde olduğunu hemen herkes kabul ediyor artık. Geçmiş dünya savaşlarından tek fark orduların her gün bir şehri bombalamıyor olması. Ancak orduların karşı karşıya geleceği zamana dair öngörüler de var ve pek çoğu önümüzdeki 5 yılı işaret ediyorlar.
Çin’in Batı ve Japonya karşısında yaşadığı yenilgilere gönderme yapan, 1839’da başlayıp 1949’daki Mao devrimiyle sona erdiğine inandıkları “Utanç Yüzyılından ya da Aşağılanma Yüzyılından” tam 100 yıl sonra yani 2049’da dünya hakimiyeti hedefine ulaşmak istediğini bilmeyen kalmadı. Bu büyük hedef, başta 100 milyon üyeli Çin Komünist Partisi, olmak üzere Han kökenli Çinlileri “ortak hedefe” kilitlemiş durumda.
Ancak Batılı uzmanlar, özellikle Amerikalılar, Çin’in resmi hedefi 2049 olsa da aslında çok daha önce bu hedefe ulaşmayı planladığını ve sürpriz etkisiyle, dünyanın bir numaralı ekonomik, askeri, siyasi gücü olarak tarih sahnesine çıkmak istediğini tahmin ediyorlardı. Bazıları son kritik tarih olarak 2035’i gösterirken, daha kötümser olanlar 2027-2029 aralığına işaret ediyorlar. Elbette tahminlerin bu derece farklılık göstermesinin ana sebeplerinden birisi rakip güçlerin anılan süre zarfında atacağı adımların ve sonuçların öngörülememesi ve Çin’in pek çok “gizli projesinin” devam ettiğini bilmeleri.
Rusya’nın hipersonik füze teknolojisi ile, tüm askeri ve ekonomik zaafiyetlerine rağmen “Nükleer dehşet dengesinin” bir parçası olarak kalmayı başarması gibi, Çinlilerin de sürpriz bir teknoloji geliştirerek belli alanlarda “dokunulmazlık” kazanabileceğini var sayıyorlar. Ancak tek bir teknolojinin sonsuza kadar koruma sağlaması elbette mümkün değil. Zira savaşın değişen doğası ve teknolojinin her gün yeni imkanlar sunması, dengelerin tekrar tekrar bozulmasına ve yeniden kurulmasına sebep oluyor.
Büyük Savaşa Kadar Devam Edecek Test Savaşlarına Tüm Aktörlerin İhtiyacı Var
Değişen dünyada ya da yıkılacak olan “mevcut düzenin” ardından kurulacak “yeni dünyada” yer almak isteyen her devlet, kendi yönetimlerinin ve sermaye gruplarının talepleri doğrultusunda sert adımlar atmaya ve değişen koşullara ayak uydurmaya çalışıyorlar. Bu noktada, savaş teknolojilerinin test edilmesi ve sahadan alınan verilere göre hızla yenilenmeleri çok kritik öneme sahip zira her iddia sahibi büyük devlet, en doğru ve etkili silahlarla “büyük savaşa” hazırlanmak istiyor. Bu da sınırlı alanlardaki savaşları “büyük bir ihtiyaç haline” dönüştürüyor.
Herkesin bir yanıyla takip ettiği “Ukrayna-Rusya Savaşı” bu yönüyle, gerçek bir “test laboratuvarı” haline gelmiş oldu. Artık neredeyse günlük olarak silah sistemleri “düşman unsurlara” karşı test ediliyor, iyileştirme ihtiyaçları yine sahadaki isterlere göre gerçekleştiriliyor. Öyle ki eski teknolojiye sahip silah sistemleri artık “sarf malzemesi” olarak kullanılıyor. Pek çok eski model tank, feda edilerek, rakip silahlı gücün elindeki sistemler test edilmiş oluyor ve tüm üretim planları verili duruma göre tekrar ve tekrar değiştiriliyor.
Sovyetlerden kalan ordusuyla Rusya, Ukrayna’yı bir kaç ayda tamamen kontrol altına alabileceğini planlarken sahanın gerçekleri Rusları tahminlerin ötesinde zorladı. Ruslar, Karadeniz filosunu koruyamadıkları gibi drone teknolojisinde ne kadar geride olduklarını da çok acı deneyimlerle öğrendiler. Askerlerini, tesislerini, hangarlarını ve özellikle gemilerini dronelara / insansız deniz araçlarına, karşı savunamayan Ruslar, İran’ın ucuz dronelarına muhtaç kalıp, üretimlerini arttırarak Ukrayna üzerinde baskı kurmayı başarmış olsa da bu durum, Rus ordusunun topyekun yenilenmesi anlamına gelmiyor. Rusların ana sorunu ekonomilerinin çok küçük olması ve coğrafyalarının Çin gibi dev bir nüfusa sahip yükselen bir güç tarafından tehdit edilmesi.
Bu anlamda mevcut şartlarda, yeni dünya düzeninde Rusya’nın süper güç olarak varlığını koruyabileceğini düşünmek çok olası değil. Ruslar da bunu biliyor olsa gerek ki sahada kazanamadıklarını savaşı zihinlerde kazanmayı önceleyip hem kendi halkını hem de dünya kamuoyunu yoğun propagandayla “güçlü olduklarına” inandırmayı deniyorlar. Çok ilginç ama bu sahte zafer propagandasının en çok rağbet gördüğü ülke de Türkiye. Muhtemelen “aşırı doz Putin güzellemesini” en çok satın alanlar Türkiye’den çıkıyor. Ancak bu durum da sürdürülebilir değil zira Putin de bir ölümlü ve Rusların Putin sonrasına dair belirgin bir planı yok gibi görünüyor.
Doğal olarak büyük Rus İmparatorluğundan geriye sadece Nükleer silahlar kalmış durumda. Sayıları on binleri bulan bu silahlar, özellikle nükleer denizaltılar konusunda Rusların tartışmasız üstünlüğü, Rusya’ya saldırıları belli oranda zorlaştırsa da, aynı silahlar Rusya’nın ekonomik, teknolojik ve nüfus kaynaklı derin sorunlarını çözemiyorlar. Bu yüzden Rusya’yı ve Ukrayna ile olan savaşını, “büyük savaşın iyi bir hazırlığı” olarak görürken Rusların hamlelerini “stratejik bir genişleme” olarak görmemekte fayda var.
Ancak Çin için aynı şeyleri söylemek mümkün değil. Çin, tüm dikkatiyle Ukrayna savaş alanını ve silah sistemlerini izliyor, kendi sistemlerini savaşın gidişatına göre yeniliyor. Çinliler bir yandan da Pakistan-Hindistan arasında 7-10 Mayıs 2025 tarihleri arasında yaşanan askeri gerginlikte olduğu gibi, pek çok askeri sistemlerini deneme fırsatı buldular. Bundan sonra ortaya çıkan her çatışmanın “test alanı” olarak kullanılacağından şüphe etmemek ve hatta yeni çatışma alanlarına ihtiyaç duyulacağını düşünmek oldukça makul görünüyor.
Değişen Dünyada İstihbarat Örgütleri de Değişiyor
Dünyanın değişim hızının bu derece arttığı bir dönemde istihbarat örgütlerinin aynı kaldığını düşünmek de mümkün değil elbette. Sadece ABD ya da Çin istihbarat örgütleri değil Türkiye gibi, kurulacak yeni dünyada “var olmak” isteyen iddia sahibi ülkelerin istihbarat örgütleri de hızlı bir değişim sürecinin içindeler. Değişimin hızına ayak uyduranların ayakta kalacağı bu dönemde, eski tip anlayışların, bilinmezi tahmine dayalı analiz odaklı yaklaşımların bu süreci aşmaya yetmeyeceği açık.
Artık siyahla beyazın oluşturduğu, soğuk savaş konforunda örgütlenmiş ve refleks geliştirmiş istihbarat örgütlerinin ayakta kalması mümkün değil. Zira savaşlar da eskisi gibi iki silahlı gücün karşı karşıya geldiği savaşlar değil. Belki tarihte ilk kez, her şeyin tüm unsurlarıyla savaşın konusu / cephesi olduğu bir anlayışın hakim olduğu bir dönemdeyiz. ABD ve Çin, bu değişimin farkına vardıkları için savaş alanının “tekilliği” anlayışı üzerinden tam bir entegrasyon içinde hareket etmelerine imkan verecek bir örgütlenme için uzun yıllardır çalışıyorlar.
Bir başka deyişle her şeyin birbirine bağlı olduğu, neyin sivil, neyin askeri olduğunun birbirine karışacağı ve yapay zeka gibi çığır açan teknolojilerin “hat kırıcı” olarak kullanılacağı bir dönemdeyiz.
(Konuya ilgi duyanların, çalışmalarıyla herkese ilham veren Elsa B.Kanja’nın 2017’de yayınladığı ve Çin’in yol haritasını analiz eden raporu okumasını salık veririm. https://www-cnas-org.translate.goog/publications/reports/battlefield-singularity-artificial-intelligence-military-revolution-and-chinas-future-military-power?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc )
İlginçtir ama bu yeni dönemde “iç cephe” biri olumlu biri olumsuz olmak üzere iki anlamda da en önemli unsur olacak. Olumsuz anlamda iç cephe, düşmanın “iç cepheyi” etkileme, yönlendirme gücüyle ilgili. Artık teknoloji öylesine yaygın bir propaganda ve manipülasyon gücü veriyor ki; hasım güçlü devlet, savaşın her anında “cephe gerisindeki (artık cephenin ta kendisi) halkı” manipüle edebilir. Bu, seçimlerde yönlendirme faaliyetlerinden başlayıp, “lone wolf terrorism / yalnız kurt terörü” görüntüsü verilmiş operasyonlara kadar yaygınlaşabilir.
Bu anlamda “iç cephesini koruyamayan” devletlerin büyük güçlerle uzun süreli savaş sürdürmesinin mümkün olmadığını bilmek gerekir. Hele hele Almanya, Fransa gibi en son çatışma deneyimini 2.Dünya Savaşında yaşamış devletlerin, “iç cephelerini koruyamamaları” durumu, tüm cephelerde ani bir “çöküş” olabilir.
İç cephenin olumlu anlamda bir değişken olarak karşımıza çıkması ise “dirençle ve birlikte” hareket etmenin sağlayacağı güç! Örneğin, Türkiye gibi 85 milyonluk bir ülkenin “dayanışma ve kararlılık içinde” bir arada durduğunun ve kamuoyunun parçalanmasının çok zor olduğunun, bir süper güç tarafından tespit edilmesi, ilgili süper gücün tüm planlarını etkiler ve çoğu durumda en büyük “koruyucu kalkan, ordudan önce halkın birlikteliği” olur.
Bu noktada, savaşın haklılığına inanmış ve iktidarın arkasında birleşmiş bir halkın en büyük güç olacağından şüphe duyulmamalıdır. Bu birlikteliği sağlayacak olansa “yönetici elitlerdir”. Sıcak savaşın bu derece olasılık dairesine girdiği bir dönemde, her devletin üstün silah teknolojileri geliştirmek kadar, “üstün dayanışma ve birlik” fikrini de geliştirmesi gerekir.
İzlenimimiz odur ki Türkiye, kritik değişim adımlarını atma iradesini gösterebiliyor. Soğuk Savaş kodlarıyla hayata bakma konusunda ısrar eden tüm yapılar hızla değişirken, değişmemekte ya da eski kodlara göre yaşamakta ısrar edenler de tasfiye ediliyorlar. Zaten geçmişte yaşama ısrarının sonuç üretmesi de mümkün değil.
Bu anlamda asker kökenli istihbaratçıların ardından akademi kökenli bir İstihbarat Başkanının, İbrahim Kalın’ın, MİT başkanlığına getirilmiş olmasını, “büyük bir farkındalık” olarak görmek gerekir. Askeri kalıpların içinden gelen ve dünyaya belli sınırlar içinden bakanların zamanı geride kaldı. Artık gerçek anlamda derin bir bakış açısına, entelektüel farkındalığa sahip olanların çağında yaşıyoruz.
ABD İstihbaratının Rusya’nın Ukrayna’ya Saldıracağını Duyurması Gerçek Bir Paradigma Değişimiydi
Amerikan istihbarat topluluğunun 2021 sonu ve 2002 başında, yani 24 Şubat 2022’deki Rus işgali başlamadan hemen önce “Rusya’nın Ukraynı’yı işgale hazırlandığına dair stratejik ifşaları” pek çok istihbarat uzmanı için sürpriz oluşturdu. Zira ilk kez olmasa da, bu derece büyük ve önemli bir ifşaatın, basit bir “halkla ilişkiler faaliyeti” olarak okunamayacağı bir gerçekti. Üstelik, İstihbarat’ın doğasında bulunan “gizliliğin” bu derece göz ardı edilmesi ve “karar alıcılar için değil kamuoyu için” İstihbarat üretimi anlamına gelecek bu adımın “yeni bir paradigmaya” işaret ettiğinin düşünülmesi gayet normaldi.
(Bu konuda yazan Norveçli uzman Joakim Brattvool’un harika analizini mutlaka okumanızı öneririm. https://www.nato.int/docu/review/tr/articles/2024/12/16/stratejik-mesajlasma-arac-olarak-istihbaratn-ifsa-edilmesi/index.html )
Brattvool’un analizine küçük bir katkı olarak, ve her ne kadar NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, NATO Müttefiklerinin istihbaratı kamuoyuna açıklamalarının “esas amacının Rusya’nın saldırıya geçmesini engellemeye çalışmak” olduğunu açıklasa da biz, bu ifşaatların Rusya’ya operasyon izni anlamına geldiğini düşünüyoruz. Hatırlatmak isterimki ifşaatın detaylı olması, NATO’ya üye ülkelerin halklarını belli bir fikre alıştırması ama daha önemlisi operasyon yapılırsa “karşı hamle yapılacağına dair hiç bir hamlenin” yapılmaması Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısının yukarıda açıkladığımız üzere ihtiyaç duyulan “test savaşlarından” biri olduğunu düşünmemize sebep oldu.
Savaşın, özellikle Almanya’nın emperyal hedeflerine karşı ortaya çıkardığı riskler ve fırsatlar konusu apayrı bir mesele olduğu için değerlendirme dışında tutuyoruz ancak şu kadarı bilinmeli ki Alman Devleti de Ukrayna – Rusya savaşından maksimum seviyede yararlanmaya çalıştı ancak zamanın ruhunu yakaladığına ve gerekli büyük değişimi anladığına dair sıradışı bir hamleyi şu ana kadar göremediğimizi de söylemek gerekir.
İstihbarat dünyası için “paradigma” değişimi anlamına gelen böylesine büyük bir ifşanın sonunda, hedef ülke halklarının ABD istihbarat kurumları tarafından yönlendirilmeye başlanmış olması, “iç cephenin” her zamankinden daha fazla önemli hale geldiği bir dönemde Türk İstihbarat topluluğunun da bundan sonraki süreçte “stratejik mesajlaşma aracı olarak” ifşalarda bulunabileceğine dair düşünmek gerektiğini ortaya koyuyor. Bu konuda bir tahmin yapmak gerekirse Türk istihbarat topluluğunun, dış kamuoyunu değil ama iç kamuoyunu doğru noktada tutmak için “ifşaatlarda” bulunacağını düşünebiliriz.
Eğer stratejik iletişim amacıyla ifşaatlarda bulunulursa bu bize aynı zamanda Türk İstihbarat topluluğunun yeni dönemin kodlarına uygun araçlara da sahip olduğunu göstermiş olacak. Ancak paradigma değişikliğini ölçmemize yarayacak olan asıl noktanın “iç cephe”nin dış etkilerden korunması olduğunu da hatırlatmak gerekir. Bu konuda ABD’nin “demokrat iktidarlar” döneminde aşırı şekilde bölündüğünü ve bu bölünmenin nelere mal olduğunu sanırım herkes görebildi. Tarzı tartışma konusu olsa da Trump önderliğindeki Cumhuriyetçilerin içerdeki bölünmeyi azaltmak için daha fazla çabaladığını düşünebiliriz.
Türk İstihbarat Yapılanması Geleceği Hedeflemeli
Dünyanın bir savaş içinde olduğunu ve savaşın da hızla tüm milli güç unsurlarının “tekil bir beden “gibi ve zamanın ruhuna uygun olarak hareket etmesi gerektiğini tespit ettikten sonra şu soruyu da sormak zorundayız: Türk İstihbarat Yapılanmasının “soğuk savaş” endeksli olarak değişimi yakalaması mümkün mü? Sanırım bunun mümkün olmadığını en çok içinde olduğumuz coğrafya bize gösteriyor.
Paylaşım / hegemonya savaşlarının merkezinde “eski Osmanlı toprakları” olduğuna ve geleceğin dünyasını da aynı alandaki güç mücadelesi belirleyeceğine göre Türk İstihbarat topluluğunun bugünü değil ama geleceği hedeflemesi ve yepyeni bir paradigma ile tüm coğrafyaya nüfuz etmesi kaçınılmaz görünüyor. Bugüne kadar yaşananları referans aldığımızda Türkiye’nin 10-20 yıl öncesine göre, değişime daha yakın ve hazır olduğunu düşünüyoruz.
Ancak değişimin hızını yeterli görmek de en büyük hata olur. Zira hiçbir kavram ve anlayış aynı kalmıyor. Düne kadar “gizli olanın daha değerli” olduğu varsayılırken artık her şey, hiç olmadığı kadar göz önünde yaşanıyor. Değerli olan, karanlıktaki bilgiyi bulmak değil tam aksine herkesin gözünün önünde, ışıklar altında olanın “ne anlama geldiğini” kavramak, sonsuz bilgi denizinde kaybolmamak ve bilgiyi yönlendirmek. Bunu yapabilmenin koşulu ise memleketin 85 milyon çocuğuna aynı gözle bakmaktan ve 85 milyonun enerjisini önce Türkiye ardından da yüzünü Türkiye’ye çevirmiş Türk Dünyası ve Müslümanlar için kullanmaktan geçiyor.
Tayfun Şahin, 21 Ekim 2025
Tayfun Şahin, ODTÜ Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi mezunudur. İletişim, Propaganda, İstihbarat ve Türk Devrim Tarihi konularında çalışmalar yapmıştır. İlk gençlik yıllarından itibaren çeşitli dergi, gazete ve internet sitelerinde yazıları yayınlanmıştır. Strateji, jeopolitik, güvenlik, istihbarat, politika, yakın tarih, NATO, ABD-Çin rekabeti ve benzer konular ilgi alanlarını oluşturmaktadır.
- Bilal Erdoğan Karşıtı Cephenin Aparatı Olarak “Yeni Parti”
- Bir radikalleştirme hikayesi | Özgür Özel ve ortakları CHP’lileri suça sürüklüyor
- Özgür Özel’e Genel Merkez Binasından Kaçması İçin Fırsat Verilmeli
- Casusluk davasındaki devlet sırrı | İstanbul’u İmamoğlu’na yabancı istihbarat örgütleri mi kazandırdı?
- Mustafa Sarıgül’den Muharrem İnce’ye Casusluk Davasının İşaret Ettikleri
One thought on “Değişen Dünya, Değişen İstihbarat Paradigmaları”